Nikiel w kosmetykach

W rozumieniu ustawy o kosmetykach z dnia 30 marca 2001 r. kosmetykiem jest każda substancja chemiczna lub mieszanina, przeznaczona do zewnętrznego kontaktu z ciałem człowieka: skórą, włosami, wargami, paznokciami, zewnętrznymi narządami płciowymi, zębami i błonami śluzowymi jamy ustnej, których wyłącznym lub podstawowym celem jest utrzymanie ich w czystości, pielęgnowanie, ochrona, perfumowanie, zmiana wyglądu ciała lub ulepszenie jego zapachu. Kosmetyk używany w zwykłych lub w innych dających się przewidzieć warunkach nie może zagrażać zdrowiu ludzi [1].

Oprócz właściwości upiększających preparaty te mogą spowodować zmiany o charakterze alergicznego kontaktowego zapalenia skóry lub kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia.

Reakcja nadwrażliwości kontaktowej (CS) na hapteny jest przykładem odpowiedzi komórkowej, w reakcji, której można wyróżnić dwie następujące po sobie fazy: wczesną - występującą już 2 godziny od kolejnego kontaktu z haptenem oraz późną rozwijającą się po około 24 godzinach, mediowaną przez limfocyty T [9].

Powieki oraz skóra oczodołów są częstą lokalizacją zmian uczuleniowych spowodowanych działaniem kosmetyków, ze względu na grubość skóry w tej okolicy wynoszącą – 0,55 mm (dla porównania, skóra w obrębie pozostałej części twarzy ma grubość 2 mm) [8]. Na powiekach najczęściej pojawia się obrzęk, rumień lub pęcherze, często towarzyszy temu świąd. W przypadku długotrwałych zmian może dojść do pogrubienia naskórka i złuszczania. Wykwity przeważnie są wyraźnie ograniczone od otaczającej skóry [6,7]. Wykazano zwiększoną przenikalność skóry oczodołów dla wielu substancji, szczególnie u kobiet, dzieci i osób starszych [4,5]. Wysokie narażenie na działanie niklu może powodować poważne skutki zdrowotne. Niektóre rodzaje niklu (w postaci tlenków, siarczków i rozpuszczalnych związków niklu, tj. siarczan niklu i chlorek niklu) uważane są za rakotwórcze [3].

Uważa się, że wszystkie kosmetyki z pigmentem mogą mieć w swoim składzie metale, w tym nikiel [10]. Przenikanie jonów niklu może być ściśle związane ze zdolnością utleniania potu. Powieki, jak i cała twarz jest narażona na wydzielanie lub styczność z potem (np. podczas wysiłku fizycznego czy podwyższonej temperatury ciała), co teoretycznie może zwiększać absorpcję jonów niklu z kosmetyków. Również wpływ może mieć mrużenie oczu, tworzące rodzaj okluzji. Możliwe jest, że niklowe zapalenie skóry jest wywoływane przy niższych stężeniach niklu na powiekach [10]. Wpływ siarczku niklu na kontaktowe zapalenie skóry u osób stosujących tusze do rzęs czy cienie do powiek jest przedmiotem dyskusji [10]. Określając potencjał uczuleniowy metali i stopów, należy wziąć pod uwagę uwalnianie niklu, a nie jego zawartość.

Badacze fińscy zbadali 88 kolorów cieni do powiek 49 marek. Wykazano, że w 66 (75%) z testowanych produktów, zawartość co najmniej jednego z następujących metali: ołowiu, kobaltu, niklu, chromu i arsenu wynosiła > 5 ppm. Wszystkie 49 (100%) produktów zawierało więcej niż 1 ppm niklu (optymalnie zawartość niklu powinna wynosić <1ppm). Najwyższy poziom niklu wynosił 49 ppm. Poziom ten był wystarczający, aby wywołać reakcję alergiczną u osób uprzednio uczulonych. Ponadto długotrwałe narażenie na takie poziomy może prawdopodobnie powodować uwrażliwienie [11].

Poddano ocenie na zawartość metali ciężkich powszechnie dostępne kosmetyki, takie jak szminki, balsamy do ust, kremy przeciwzmarszczkowe i kremy rozjaśniające koloryt skóry (fairness creams). Badania pokazały, ze nikiel został wykryty w 43,3% (13 z 30) badanych pomadek. Maksymalna zawartość tego pierwiastka w jednym z produktów wyniosła 9,18 ppm. Nie wykryto niklu w pozostałych produktach [2]. Stwierdzono wysokie stężenie niklu w cieniach importowanych z Chin (77.2–359.4 µg/g), najwyższa zawartość Ni została zmierzona w kolorach brązowym, żółtym, szarym i fioletowym [17]. Zaobserwowano reakcję uczuleniową po zastosowaniu zielonego ołówka do powiek zawierającego nikiel u pacjenta uprzednio uwrażliwionego przez Ni w biżuterii [12]. Ponadto u 5 kobiet nastąpił wyprysk po zastosowaniu podkładu na twarz zawierającego nikiel [13]. W innych kosmetykach, takich jak ołówek do oczu, balsam do ust, błyszczyk do ust sprzedawanych w niektórych krajach UE (Niemcy, Włochy), zawartość niklu była bardzo niska lub niemożliwa do wykrycia [16].

W większości kolorowych kosmetyków do oczu nikiel nie jest ich składnikiem. Istnieje prawdopodobieństwo zanieczyszczenia w czasie produkcji preparatów do makijażu oczu związkami niklu [5].

Rozporządzenie 1223/2009 i dyrektywa 76/768 /EWG zabraniają stosowania niklu i jego soli, jako składniki w kosmetykach, natomiast dopuszczają ślady metali w postaci zanieczyszczenia [14]. W obecnej chwili nie ma obecnie międzynarodowych standardów dla zanieczyszczeń Ni w kosmetykach.

 

 PIŚMIENNICTWO:

[1] Dz.U. 2001 nr 42 poz. 473

[2] Mr. Ramakant Sahu, Ms. Poornima Saxena, Dr. Sapna Johnson; Heavy Metals in Cosmetics; Centre for Science and Environment, 2014

[3] Canadian Environmental Protection Act: Priority Substances List: Nickel and its Compounds, ISBN 0-662-22340-3, Cat. no. En40-215/43E

[4] Temesvári E et al.: Periocular dermatitis: a report of 401 patients. J Eur Acad Dermatol Venereol 2009; 23: 124-128

[5] Gerkowicz A., Chodorowska G, Juszkiewicz-Borowiec M, Michalak-Stoma A, Krakowski P: Kosmetyki do oczu – potencjalne źródło alergenów, Nowa Medycyna 2/2010, s. 60-63

[6] Czajkowski J: Alergiczne choroby oczu. Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2003; 81-96.

[7]  Silny W et al.: Leksykon alergicznych chorób skóry i reakcji polekowych. Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2009; 13-15.

[8] Temesvári E et al.: Periocular dermatitis: a report of 401 patients. J Eur Acad Dermatol Venereol 2009; 23: 124-128

[9] Majewska M., Szczepanik M., Reakcja nadwrażliwości kontaktowej, jej mechanizm i regulacja, Postepy Hig Med Dosw. (online), 2009; 63: 47-57

[10] Thyssen JP et al.: No association between nickel allergy and reporting cosmetic dermatitis from mascara or eye shadow: a cross-sectional general study. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2009 Nov 19.

[11] Sainio EI et al.: Metals and arsenie In Eye shadows. Contact Dermatitis 2000; 42: 5-10

[12] Travassos, A.R., Bruze, M., Dahlin, J., Goossens, A., 2011. Allergic contact dermatitis caused by nickel in a green eye pencil. Contact Dermatitis 65, 302–309

[13] Foulds, I.S., 2006. Facial eczema due to color pigments in foundation makeup in nickel-sensitive patients. Contact Dermatitis 55(S 1):11.

[14] EU, European Union. Council Directive 76/768/EEC of 27 July 1976 on the approximation of the laws of the Member States relating to cosmetic products. Official Journal L 262, 27/09/1976, p. 169.

[15] EU, European Union. Regulation (EC) No 1223/2009 of the European Parliament and of the Council of 30 November 2009 on cosmetic products. Official Journal L342, 22/12/2009, p. 59

[16] Corazza, M., Baldo, F., Pagnoni, A., Miscioscia, R., Virgili, A., 2009. Measurement of nickel,  cobalt  and  chromium  in  toy  make-up  by  atomic  absorption spectroscopy. Acta Derm. Venereol. 89, 130–133

[17] Omolaoye, J.A., Uzairu, A., Gimba, C.E., 2010. Heavy metal assessment of some eye shadow products imported into Nigeria from China. Arch. Appl. Sci. Res. 2, 76–84