Nikiel w wodzie pitnej

 

Nikiel jest silnym uczulaczem, który może wywołać objawy alergii zarówno podczas kontaktu skórnego, jak i przenikając przez drogi oddechowe lub przez przewód pokarmowy. Należy zwrócić uwagę, że oprócz wszechotaczających nas przedmiotów zawierających w składzie ten pierwiastek, a także pokarmów, w których się znajduje, nikiel występuje również w wodzie pitnej i w naturalnych zbiornikach wodnych.

Regulacje dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w tym zawartości niklu, określa Dyrektywa Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. Ma ona na celu zapewnienie, że woda przeznaczona do spożycia przez ludzi może być bezpiecznie spożywana przez całe życie, a w ten sposób reprezentuje wysoki poziom ochrony zdrowia.

W rozumieniu Dyrektywy woda przeznaczona do spożycia przez ludzi oznacza:

a) wszelką wodę w stanie pierwotnym lub po uzdatnieniu przeznaczoną do picia, gotowania, przygotowywania żywności lub innych celów domowych, niezależnie od jej pochodzenia i od tego, czy dostarczana jest: z sieci dystrybucyjnej, cystern lub w butelkach czy pojemnikach;

b) wszelką wodę wykorzystywaną przez każde przedsiębiorstwo produkcji żywności do wytworzenia, przetworzenia, konserwowania lub wprowadzania do obrotu produktów albo substancji przeznaczonych do spożycia przez ludzi, jeśli właściwe władze krajowe nie są przekonane, że jakość wody nie może wpływać na wartość zdrowotną środków spożywczych w ich końcowej postaci;

Dopuszczalne najwyższe stężenie niklu w próbce wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi dla średniej tygodniowej spożywanej przez konsumentów, zostało określone na poziomie 20 μg /l. Pod uwagę wzięto występowanie poziomów szczytowych, które mogą powodować szkodliwe skutki dla zdrowia ludzkiego.

Z zakresu Dyrektywy wyłączono naturalne wody mineralne i wody stanowiące produkty lecznicze, ponieważ dla tego rodzaju wód ustanowiono specjalne reguły [1].

Badaniom poddano 15 próbek wód mineralnych niegazowanych zakupionych w warszawskich sklepach w czerwcu 2003 r. Wyniki badań wykazały w dwóch próbkach wyższe niż dopuszczalne stężenie niklu, natomiast w pozostałych próbkach stężenie było w granicach 1-6 μg/l [9]. Średnie stężenia niklu ogółem w wodzie pitnej waha się od 3-7 μg/l [7]. Zbadano wodę pitną na terenie miasta Szczecin pod kątem zawartości 9 metali ciężkich, w tym niklu. Zawartość niklu w próbkach nie przekraczała wartości 6 μg /l [2].

Wyższe stężenie niklu w wodzie wodociągowej, nawet do 1 mg/dm3, może występować w skutek przenikania tego metalu z armatury wodociągowej lub w wyjątkowych przypadkach, z naturalnych lub przemysłowych odkładów [2,5]. Badania naukowców z Kopenhagi wykazały, że pierwsze porcje wody po odkręceniu kurka zawierają znaczne stężenie niklu, później ilość metalu stale maleje, a szczególnie wyraźne spadki odnotowano po upływie pięciu minut oraz pół godziny [4,8]. Spowodowane jest to kumulacją niklu i gromadzeniem się po nocy w rurach wodociągowych [3]. Ostatnie porcje są zalecane do picia i mycia się osobom silnie nadwrażliwym na nikiel. Zauważono również, że zawartość niklu w wodzie zależy od materiału, z jakiego zrobione są rury doprowadzające wodę do kranu. W przypadku rur metalowych, więcej niklu zawiera woda zimna, natomiast w przypadku rur wykonanych z tworzyw sztucznych tj. PCW – więcej niklu znajduje się w wodzie gorącej. W lokalach sporadycznie zamieszkiwanych, stężenie niklu w wodzie było znacznie wyższe od przeciętnego, co spowodowane było rzadszym użytkowaniem kurków wody [4,8]. Należy również zwrócić uwagę na stosowanie w armaturze sanitarnej niklowanych złączek mosiężnych.  Państwowy Zakład Higieny podaje, że kontakt powłok niklowych z wodą powoduje migrację jonów niklu do wody, a tym samym wzrost jego stężenia do około 0,20-0,35 mg/l, co 10-15 krotnie przekracza dopuszczalną dawkę. Dopuszczalne jest stosowanie powłok niklowych i niklowo-chromowych wyłącznie na powierzchniach zewnętrznych, które nie mają styczności z wodą [6]. Również testy kotłów kuchennych wykazały znaczne wymywanie niklu w wodzie pitnej podczas gotowania w kotle z odsłoniętymi elementami niklowanymi [7].

Zawartość metali w wodzie jest szczególnie istotna dla alergików. U osób uwrażliwionych kontakt z wodą może powodować nawrót zmian alergicznych lub nasilać wcześniej istniejące objawy, czasami dochodzi do gwałtownych zaostrzeń wyprysku.

Aby zminimalizować problem niklu w wodzie, alergikom polecane jest stosowanie filtrów molekularnych do filtrowania wody pitnej oraz filtrów prysznicowych na bazie naturalnego złoża cynkowo-miedziowego.

 

 

 

 

 

[1] Dyrektywa Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi

[2] M. Herasymowicz-Bąk, K. Brzesk, Zanieczyszczenie wody przeznaczonej do spożycia metalami na terenie miasta Szczecina, Probl Hig Epidemiol 2009, 90(1): 146-150

[3] http://www.wsse.katowice.pl/

[4]  E. Rudzki, Metale a woda z kranu, ALERGIA 1/8 2001

[5] W. Sieńczuk i wsp. Toksykologia. PZWL, Warszawa 1994: 308-510.

[6] W. Mroczek, Niklowane złączki w instalacjach wody pitnej, Home 04/2017, 51

[7] A. Duda-Chodak, U. Błaszczyk, The impact of nickel on human health, J. Elementol. 2008, 13(4): 685-696

[8] K. Andersen, D. Nielsen, Nickel in tap water, Contact Dermatitis 1983:9:14-143

[9] K. Hozyasz, A. Ruszczyńska, E. Bulska, Zanieczyszczające pierwiastki w butelkowanych niegazowanych wodach, Nowa Pediatria 4/2005, s. 128-130